S'identifier Contact Avis
 
28° C
  à Port-au-Prince
Radio Pacific 101.5 fm - En direct
Le Journal Dernière heure Actualité Édito Tribune Société Économie Culture Diaspora Sport rpacific101.5 FM  
× Immobilier Appartements Maisons Locaux commercial Locaux pour Bureau Terrains Véhicules Voitures Camions Tout Terrains Minibus Motos Divers Animaux Articles ménagers Ordinateurs et pièces Équipement électronique Équipement industriel Équipement lourd Diverses études Légal Bijoux et montres Smartphone et tablettes Vêtements Jeux video

Lodyans plezan ak lodyans istorik

Lodyans plezan ak lodyans istorik



Lè m te piti, m t ap grandi nan vil Gonayiv, tande Moris Siksto se te yon plezi pou zorèy ak entèlijans. Chak dimanch pou tout moun louvri radyo yo, pòt yo debatan, chita sou galri yo, anba yon bèl pye fikis, zanmann oubyen pye dat nan aprèmidi pou y ap tande lodyans Moris Siksto. Nan epòk sa a te konn gen kouran chak dimanch. Moun ki pa t konnen non lodyansè a te rele li “ Zabèlbòk”. Tout kote w pase se Moris Siksto k ap rankonte yon listwa. Se te yon bèl epòk wi! Lè dimanch fin pase, plezi a pa rete la, chak midi branche radyo Gonayiv fm sou 97.7 pou zorèy ap plezire Moris Siksto. Gen moun ki di tradisyon sa a toujou rete. Nou bat bravo pou sa!

Moris ak titès mwen

Mwen pa ka bliye di nou se papa m, Néralus Dorélus, ansyen pwofesè, direktè lekòl, ki te inisye mwen nan tande Moris Siksto ak pèsonaj Albert Buron (sou radyo Ginen) anvan li te konn kite Gonayiv chak dimanch aprèmidi pou ale fè lekòl Answouj nan Oganizasyon Pawòl e Aksyon. Li te konn di m tande ou va konprann. Anpi nan konprann ou va jwenn leson ki marye ak plezi. Aprè li pran machin li ale pou l kite n nan men bèl manman nou, yon fanm ki te gen koulè mètrès Ezili Freda, Antoinette Dorélus. Konsa, nou te gen pou n wè papa n jouk vandredi rive. Sila ki te fè dezòd pandan semenn nan kache anba kabann ak sila ki pa t gen bèl nòt nan kanè leson yo. Men l te toujou konsakre wikenn nan pou l ede n nan matyè nou te gen difikilte. Li te toujou di pitit li pa dwe pran leson nan men pwofesè, 5è sifi pou yon pwofesè ede yon elèv nan yon jounen komsadwa si l pa sou rakèt. Kiyès ki kapab pale pwofesè nan komin Answouj san l pa site non Mèt Nera? Kiyès moun nan Plèndelab ki pa konnen Mèt Neraki t ap fòme timoun kou granmoun depi 1985 pou rive lane 2012 ak anime emisyon radyo tou?

Enben li te fè n dekouvri labote nan lejann ki rele Moris Siksto a menm jan li te fè l pou pèsonaj Albert Buron (Gary Victor). Espesyalman Moris Siksto ki make titès nou nan vil sa a. Dimanch aprèmidi tout jwèt foutbòl ak basketbòl te sanse kaba pou n te bay Moris plas li. Li difisil pou w ta jwenn yon moun Gonayiv ki pa konn tande Moris Siksto. Malerezman pa menm g on lekòl Gonayiv, yon ri, yon asosyasyon, yon bibliyotèk ki pote non Moris Siksto nan vil la. Moris Siksto ta di s on fot. S on neglijans...nou renmen paradòks.

Mwen pa espesyalis Moris Siksto. Men nan eksperimante lodyans misye yo, mwen jwenn gen de (2) mòd kreyasyon lodyans lakay li mwen vle pataje ak nou. Mwen di sa, se paske m pa vle melanje youn nan lòt pou redwi demach travay lodyansè a oubyen pran atifis ki nan èv la pou finalite èv li. Paske sa ki bay yon èv sans li se finalite èv sila. Se fason reseptè a resevwa li, jwi bote atistik èv la. Se pou sa mwen di, gen lodyans plezan ak lodyans istorik. Nan yon demach prensip marasa, nou senpman fè kategorizasyon an nan lide pou envite lektè a al eksperimante pwopozisyon griy lekti sila...

Lodyans plezan

Kisa m rele yon lodyans plezan? Se yon tèks odyo rakontay-fiktif oubyen yon rakontay reyalis kote finalite li se pwovoke ri lakay ekoutè a. Men ri sa a pa yon ri banal, se yon ri ki pa ri paske li mande yon dispozisyon panse anpi ki kapab kreye yon juisans sèlman pou sans ak lespri oubyen ki kapab deklanche yon refleksyon sou legzistans tou. Kidonk ri a kapab alafwa tematik nan sans trete yon sijè komik ki trennen yon leson moral anba-anba, ki vwale paske pou w sezi l fòk ou netwaye sans komik lan anpi li kapab estetik, nan sans li pwodwi delektasyon oubyen plezi sèlman.

Byen souvan lodyans plezanan pa gen anpil sèn ak anpil pèsonaj pou sans komik lan pa bwouye oubyen neye nan dewoulman èv la. Pou pi plis li gen yon naratè ak de (2) pèsonaj oubyen li gen sèlman naratè a k ap rakonte listwa a. Fòk mwen di tou, majorite lodyans plezan Moris Siksto yo konstrui sou fòm lodyans istorik; limenm mwen pral defini pi ba. Lodyans plezan mwen kapab site lakay Moris Siksto se: Les ambassadeurs à Kinshasa, Lok Tama, la boutique de Mantilo, pleyonas, Machann Poul, Ti kana, Solisyon chimik, elatriye.

Lodyans istorik

Nan sa ki gen awè ak lodyans istorik la limenm, li depaman ak tout demach mèvèlis ki ta gen rapò ak teyogonik oubyen kosmogonik menm jan sa ye nan kèk kont. Men se yon rakontay fiktif oubyen reyalis ki enskri l nan yon demach reprezantatif ak eleman espas ak tan oubyen ki kapab sitye jewografikman. Yon sòt reyalite ki rekreye atistikman oubyen ki pran sous nan reyèl la. Sa vle di ki gen yon ansanm detay sou pèsonaj yo, sou yon epòk, sou yon enstitisyon, sou yon katye, sou yon sitiyasyon istorik oubyen yon reyalite, elatriye, kote finalite li se fè pase yon leson moral.

Yon lot manyè, yon lodyans istorik konstrui suivan yon mim reyalis oubyen vrèsanblab, ki pa depaman ak laverite pou m ta di ki sanble vrè. Sa ki fè diferans ant lodyans plezan an aklodyans istorik la, si premye a vize fè moun ri pandan l kapab pote anchalkalis oubyen pa pote yon leson moral, lodyans istorik la limenm, misyon dirèk li se pote yon mesaj, yon leson moral, yon diskou kritik sou vivasyon nou.

Menm si anndan lodyans istorik la nou ta kapab jwenn kèk eleman oubyen figi retorik tankou yon fom libètinaj, yon fraz, yon deskripsyon satirik, yon karikati langaj, yon sitiyasyon kèlkonk ki ka pwovoke ri lakay nou, men wòl ri sa a se pou distrè, se pou kwape fatig, pou detann, pou evite twop konsantrasyon pou listwa a pa parèt lasan oubyen mekanik. Se yon amizman pwovizwa. Kidonk yon sot rekreyasyon aprè pou twalfon panse lodyans lan rapousuiv. Egzanp lodyans istorik nou kapab pran :Dictatures, Gwo moso, Lea Kokoye, Ti Sentaniz, Zabèlbòk Berachat, J'ai vengé la race, Elie Lescot, Bòs Chaleron, elatriye.

Kèk lye espas ak tan oubyen jewografik nou twouve nan lodyans Moris Siksto: Pòtoprens espesyalman Bèlè, lali, lavil, Bwavèna, Boudon, chanmas anpi nou jwenn Gonayiv, Nouyok, Pari, Santiago Kiba, Sodo, kwabosal, ri doktè Obri, Kongo Brazavil, elatriye. Kèk pèsonaj nou jwenn tou ki te egziste: Mèt Latoti, Jeneral Oksid Janty, Stefèn Aleksi, kò Tonton makout, elatriye.

Ev Moris Siksto se manyòk anmè. Gen plizyè fason pou w manje yo. Genyen èv li pwodui se jis pou fè moun ri anpi ki ka trennen refleksyon. Genyen èv tou se pou pwodui yon diskou kritik sou jodijou nou kote ri a kapab jwe wòl soupap distraksyon. Mwen envite n rete pasyan sou demach oraliterasyon powèt Manno Ejèn nan. Kidonk yon oral ki vin literè kote nou kapab pran demach Jisten Lerison an...

Chak fwa m tande Moris Siksto se yon bann souvni anfans k ap remonte. Paske chak dimanch aprè legliz, se te yon randevou pyès moun pa t vle rate anpi demen pou n rakonte ak kamarad lekòl nou. Yon nonm kou powèt David Jean ki leve ak mwen kapab demanti m si m manti. Si lari a te vid, se pa zam ki t ap tire ak kawoutchou k ap boule oubyen lapli ki pral inonde vil la. Men pandan bon sant manje dimanch ap prepare, bon jan lalo, tout moun reyini ansanm pou odyansye Moris Siksto. Anbyans sila te toujou fè m kwè lavi kapab pi bèl demen...se rèv tout timoun, pa vre? Men elas! paske toujou gen kèk granmoun kè di, jwisè ki la pou fè rèv tout timoun rete rèv pandan y ap kreye ilizyon pou fè konprann yo vle byensite pou lajenès. Menm jan anpil jèn tou k ap barikade wout jèn parèy yo...

Orso Antonio DORELUS
Estetisyen




Articles connexes


Afficher plus [4847]