S'identifier Contact Avis
 
28° C
  à Port-au-Prince
Radio Pacific 101.5 fm - En direct
Le Journal Dernière heure Actualité Édito Tribune Société Économie Culture Diaspora Sport rpacific101.5 FM  
× Immobilier Appartements Maisons Locaux commercial Locaux pour Bureau Terrains Véhicules Voitures Camions Tout Terrains Minibus Motos Divers Animaux Articles ménagers Ordinateurs et pièces Équipement électronique Équipement industriel Équipement lourd Diverses études Légal Bijoux et montres Smartphone et tablettes Vêtements Jeux video

Ti koze sou eboulman montay

Ti koze sou eboulman montay



Selon syantifik yo osnon jewològ yo, yon deboulonnay tè oswa glisman teren se yon deplasman, yon kase sèk, yon defòmasyon tè ki kapab fèt natirèlman oubyen yon defòmasyon tè ki kapab fèt akoz aksyon moun (ibanizasyon, debwazman...).


Pou yon esplikasyon senp dapre syantifik yo toujou, ou ka di gen eboulman montay se lè blòk wòch e tè ap detache nan yon montay, glise tonbe anba pa bann e pa pakèt, san pa gen pèsonn ki lakoz fenomèn jewolojik sila nan moman aksyon an. Pa bliye gen eboulman nèj tou wi, e se pou sa tèks la met aksan sou « Eboulman montay ».

Annayiti lamizè tèlman ap dodo meya lakay abitan yo (moun k ap viv nan zòn andeyò yo), sa pouse yo eksplwate mòn yo malman nan lide pou yo jwenn lajan pou yo reponn ak bezwen ekonomik yo, san yo pa panse ak konsekans aksyon yo a ka bay nan kèk mwa, nan kèk lane.

Pou n ale pi lwen, yon kamyon wòch vann chè e peyizan yo gen pitit pou yo fè levasyon yo, voye lekòl. Anpil nan yo di latè pa pwodwi ankò e yo pa jwenn sipò leta non plis pou pote solisyon ak pwoblèm yo rankontre lè y ap fè jaden oubyen lè y ap mete tè yo an valè. Sa fè yo paka reponn ak bezwen ekonomik pitit yo e bezwen pa yo tou. Nan sans sa, yo oblije pran mòn ki tou pre yo a ou ki bò lari a kòm yon espas pou yo fè lajan. Monte nan mòn nan ak louchèt, la mass, pikwa pou eksplwate mòn nan sovajman. Koupe pyebwa ki nan montay lan, ki nan flan mòn nan ak tout rasin, kite sèvi sipò pou li. Vide wòch anba pou vann ak moun k ap konstwi kay, ak chofè kamyon ki vin achte wòch. Aksyon yo a pote lajan se vre, men konsa tou li lakoz yon gwo malè pandje sou zòn lan. Wòch yo ki rete anlè a nan mòn nan, ke yo poko fin eksplwate, vin san sipò. Van vante li kreye ewozyon, lapli tonbe li kreye ewozyon pi rèd. Kidonk, nenpòt moman mòn nan ka glise anba e ka lakoz aksidan, blokis, pèt an vi imèn nan, elatriye. Lè dega fin fèt, abitan yo osnon moun ki okouran de sa k pase a pral di lanati fache, poutan se rezilta aksyon moun yo k ap koupe pye bwa nan mòn nan vire tounen.

Nan menm sijè sa tou, se pa sèlman abitan yo pou n akize. Fò n pale de leta peyi n tou ki trè pasif nan sans sa. Nan gran peyi yo, sitou pou sa k gen awè ak pwoteksyon anviwonnman, pou anpeche yon sitiyasyon pran chè, dirijan yo fè soti lwa (arete jiridik) ki entèdi sa. Yo fè tou Kanpay sansibilizasyon sou edikasyon anviwonnman. Yo trè sevè sou arète k siyen yo! Men nan peyi nou Ayiti, èske gen lwa ki ekri deja ki entèdi degradasyon milye nou an ? Si ta genyen tou, èske Leta aplike l vre ?

Si moun ki gen pouvwa desizyon yo (otorite yo) vle pou aksyon moun pa lakoz eboulman ankò, fòk gen bon jan lwa ki ekri sou sa. E tout sitwayen sou tèritwa a dwe mache nan lojik la. E fòk yo panse tou kòman yo ka akonpanye peyizan yo lè y ap fè jaden paske aksyon ke abitan yo komèt la pote 2 avantaj : premyèman bwa sa yo koupe yo, yo fè chabon avèk yo pou vann, lajan antre! Dezyèmman, wòch sa yo y ap woule anba yo vann ak moun k ap konstwi. Yon fason pou m di w, lajan antre pi rèd, pou yo satisfè bezwen yo.

Nou pap predi malè, men n oblije reyalis sou kesyon an. Toutotan dirijan n yo, pa aplike sa n di yo, abitan yo ap toujou kontinye eksplwate mòn yo malman. N ap toujou fè fas ak eboulman montay e lòt ka fenomèn... sa ka lakoz. E jou an jou, mòn yo ap pi debwaze, kouvèti vejetal nou an ap pi kritik. Kidonk, anviwonman an ap pi degrade!

Jimmy DELISCA
Enjenyè agwonòm, Militan ekolojis




Articles connexes


Afficher plus [3905]