Liv Jwèt Miwa – Jwèt Lanmò an fa se Yon Liv majè ki pote siy yon matirite tematik ak estetik ki merite atansyon. Otè a, André Fouad, pwopoze yon tèks ki pa sèlman pwezi, men yon eksplorasyon pwofon sou lavi, lanmò, memwa ak idantite papa li. Liv la pibliye pa Édition Cérébrale, yon estrikti ki kontinye enskri tèt li nan mouvman liv refleksyonèl ak entelektyèl ann Ayiti.
Miwa a pa sèlman pou gade figi; li se zouti pou egzaminen konsyans kolektif la. Lè powèt la ajoute “Jwèt Lanmò an fa majè”, li frape yon nòt ki kase tradisyon. Lanmò, nan diskou literè ayisyen, souvan prezante kòm doulè, katastwòf, fatalite. Isit la, li pran yon ton mizikal, prèske selebrasyon, kòm si li t ap chèche mete trajedi a nan yon aranjman armonik.
Se pa yon senp jwèt langaj. Se yon pozisyon spesyal . Lanmò pa negasyon lavi; li se ekstansyon li.
“Lanmò ban m gòl ak men,
Debalize yon flè pou lakansyèl
ki ta pral lonje lanmen…”
Langaj la chaje ak metafò ki mare lanati ak egzistans imen. Lakansyèl la pa sèlman imaj lapli ak solèy; li vin siy tranzisyon, travèse, chimen ant de mond. Flè a, ki debalize, pote nosyon ofrann, sakrifis, renesans.
Sa ki frape nan ekriti André Fouad la, se kapasite li pou li rasanble imaj riral ak metafizik nan menm souf la. “Bay flèv Latibonit”, “pye palmis”, “lakou kreyòt” – tout sa konstwi yon peyizaj ayisyen ki pa dekore tèks la sèlman, men ki sèvi kòm fondasyon refleksyon an. Se yon pwezi ki chita nan tè a pandan l ap leve tèt li nan syèl la.
Malgre liv la plonje nan meditasyon sou lanmò, li pa fèmen nan entimite pèsonèl. Gen yon sous-tek sosyal ki travèse paj yo. Lè powèt la pale de fenèt ki “fout tounen”, li kapab entèprete kòm yon metafò pou chanjman istorik, pou yon sosyete k ap vire do ak sèten verite oswa k ap antre nan yon lòt sik.
Imaj ki sou kouvèti liv la montre liy ki kwaze, toubiyon, siy kwa, silwèt ki sanble ak zo tèt. Se yon desen ki pa lineyè, ki reflete dezòd enteryè ak konfizyon mond modèn nan. Miwa a pa klè; li brize, li fragmante. Men nan dezòd sa a, gen yon òganizasyon ritmik, tankou partisyon mizikal kote chak liy gen plas li.
Sa montre yon koerans ant tit la ak vizyèl la. Liv la pa sèlman pale de mizik; li konstwi l nan estrikti li.
“Jwèt Miwa Jwèt Lanmò an fa majè” pa yon liv pou konsome rapidman. Se yon tèks ki mande poz, ki mande retou sou fraz, ki mande dyalòg ant lektè ak pwòp konsyans li. André Fouad pa chèche sedui; li chèche pwovoke refleksyon.
Nan yon espas literè kote anpil piblikasyon ap kouri dèyè fasilite oswa emosyon dirèk, liv sa a chwazi chemen meditasyon, entèlijans ak pwofondè. Li se yon rapèl ke pwezi kreyòl la kapab filozofik, mizikal, ak radikal an menm tan.
An rezime, ak “Jwèt Miwa – Jwèt Lanmò an fa majè”, André Fouad siyen yon tèks ki depase kad pwezi tradisyonèl pou li vin tounen yon esè poetik sou egzistans. Se yon liv ki mete lektè a devan pwòp miwa li – epi ki fòse li tande son lavi ak lanmò nan menm kle mizikal la.
Godson MOULITE
