Limyè pou lavi ak Vanessa Jeudi

Nanpwen kreyasyon san limyè. Se sa nou aprann nan kosmogoni jideyo-kretyen yo ak lòt kosmogoni. Dayè solèy la kòm responsab galaksi nou an, se yon boul dife anpi ki pèmèt lavi posib. Se pou sa nu jwenn anpil moun ki adore limyè -nou ka sonje Akenaton oubyen sivilizasyon Maya yo-. Kidonk, suivan diferan kosmogoni yo, se avèk limyè lavi boujonnen. Limyè se sous enèji ki pèmèt legzistans kenbe ekilib li. Dimansyon senbolik limyè a pral rantre nan vivasyon lòm pou l pran divès entèpretasyon oubyen glisman semantik. Sila ki gen konesans, gen limyè. Sila ki bezwen adrese l ak sa n pa wè yo, bezwen limyè, sila k ap fè byen nan limyè, nou te kapab pran anpil lòt egzanp…

Vwalatilpa, sa ki enterese n la a, se limyè Vanessa Jeudi a. Mizik « Limyè » a se yon lomeyans pou limyè, yon im, yon priyè. Pa bliye nou te di Vanessa Jeudi se moun k ap pratike espirityalite oubyen mistik, li jwe sou senboliz limyè a pou l konstri yon langaj ki pou pèmèt li jwe sou alafwa teren mistik la ak sosyal la. Se pou sa li chante « Limyè a pale/ Se sèl vwa ou ki ka chant on w Melodi pou nou/ Sèl ou ki ka klere chimen n lò n pèdi wout/ Lò je n plen dout/ Lò chay twò lou/ Lò demen n twoub. » Sa vle di, li pwize nan tradisyon vodou a pou l jwenn yon eleman ki evoke byenfè pou l eseye aplike l nan monn pwofan nan. Dayè, -sila ki genyen kwayans vodou, lè yo santi yo kontrarye, yo di yo pral fè yon limyè. Yo pral lakay yon sèvitè ki pou ede yo wè sa yo pa wè-. Vanessa Jeudi santi jan sosyete ayisyen an ap tatonnen an, ap bat lakilbit la, li bezwen limyè. Nou kapab gade nan videyo ki akonpanye mizik la, samba Vanessa Jeudi abiye an blan, devan li, yon lotèl ki gen bouji k ap limen. Nou kapab prezise tou, se pa san rezon nan videyo a Vanessa Jeudi ap danse, tankou s on moun ki an trans. Sa fè pati mizik eksperimantal li bay tèt li misyon an, kote se yon mizik ki pran ankont kò, vwa ak son.

« Lanmè seche vizaj mouye/ Tounen neye je san koule/ Pa gen fanfa nanpwen kata/ Lavi bwete bann chikata/ Pousyè leve lari vegle/ Souri n pati gwo van bwote/ Zòtèy kase wout yo bouche/ Zetwal nou lwen nou andanje . » Menm si aprè tout pwomès limyè peyi a toujou nan blakawout, se pa limyè sa a Vanessa Jeudi ap mande pou sosyete a. S on limyè transandantal, sa vle di ki ka pèmèt ayisyen distenge sa ki bon ak sa k pa bon. S on limyè ki kapab pèmèt yo koupe fache ak tout move pratik ki la pou demounize nou. Nan prezantasyon mizik la ki sou platfòm Yootube, nou kapab li : « Limyè se yon ti moso lespwa pou nou kontinye vanse sou yon wout ki anvayi ak fènwè; ann kontinye reziste paske tout chimen nou pran se chimen Limyè.» Kòmkidire peyi a g on gwo nyaj pwès ki plonje sou li kote vanpi, chòche, fòs mal ap taye banda. Se sa nou kapab viv nan ekspresyon vizaj pèsonaj yo ki nan videyo a. Yon flonn tristès ki pran vizaj yo an otaj. Men ak lespwa, piske yo gen lafwa nan limyè a, yon jou y ap rive kanmenm. Si mal peye, byen peye tou menm si pafwa li pran tan.

Nou dwe di, kontrèman ak plizyè lòt mizik ki pwente dwèt dirèk sou pwoblèm sosyete a, Vanessa Jeudi kenbe dimansyon daki vodou a pou l pote yon pawòl pwetik, yon langaj senbolik tankou s on manbo k ap pote yon verite. Se sa nou jwenn nan chante tradisyonèl vodou yo oubyen lapriyè ginen yo, ki se degaje yon resepsyon evokatif, pilsans suivan jan enonsyasyon yo konstrui. Anpi pou Samba Vanessa Jeudi jwenn efè bèltiz l ap chache a, li akonpanye l ak yon gita-wòk k ap satiyèt, tanbou ki sèvi eskelèt konpozisyon an ak yon koral k ap plenyen. San bliye vwa Samba a ki pote tout chay emosyon an k ap tradui absans, lomeyans ak envokasyon limyè a. Se sa ki fè mizik la vin alafwa yon devosyon anpi yon envitasyon konba. Sètadi, se yon konplent liminasyon pou soti lòm ayisyen an nan inyorans anpi ki pou ba li fòs pou l chanje sitiyasyon li. Se menm demach sa a nou jwenn lakay mizik li a ki rele « Nanm » nan, ki se pote yon pawòl ki anchouka anndan rejis vodou a.

Si mizik vodou a te pèmèt nwa yo reziste anba sistèm kolokent lan nan koloni Sendomeng pou yo te chanbade li, mizik Vanessa Jeudi a enskri l nan menm demach sa a pou pèmèt ayisyen chanje jodijou, ba yo limyè pou chanjman sosyal la. Piske Vanessa Jeudi se moun ki gen fòmasyon nan sikoloji, li konnen pouvwa mizik sou mantal lòm, se youn nan rezon ak aksyon mizikal li, li pa sispann milite pou yon lòt sosyete anpi pwograme mizik li pou l fè efè lakay kontanplatè li. San bliye youn nan objektif li se ta mete sou pye yon sant mizikoterapi nan peyi a. Pote gerizon pou moun ak mizik.

« Limyè » se yon konpozisyon ki pote yon jès lanmou. Paske se sila ki gen lanmou nan kè li ki kapab eksperimante limyè. San lanmou pa gen limyè e san limyè pa gen lanmou. Yo tou de marande, youn antre nan lòt pou favorize legzistans. Se nan sans sa a, si wòl kè fizik la se pou l pirifye san an, kè espirityèl la limenm se pou l pirifye lapanse. Kè espirityèl la, ki se syèj tout bon santiman, lanmou. Se sa ki lakòz Vanessa Jeudi kapab enspire yon chante ki chare lide mounite pou ofri nou li kòm konpanyon nan lide pou ede n pran konsyans sou malsite nou anpi oryante aksyon nou bay ak nan limyè. « Kwaze solèy chimen trennen/ Lapli tchoula lespwa pa donnen/ N ap konte lè pou n wè malè/ Douvan mizè nou tout bèbè/ Chak gout swè k tonbe dlo je n neye n » Se sèlman limyè a ki ka retire n nan enpas sa a nou ye.

Boutanfen, limyè a p ap fouti klere n si tout fwa nou pa vle viv an twa pawòl, ki se amoni nan panse, nan aksyon ak nan pawòl nou. Lè pa viv an twal pawòl, kou saj la di a, « nou pòtre zanimo sofistike.» Se sèl limyè ki kapab soti n nan eta detrès n ap viv la a, e limyè a pa lòt se laverite. Pou n parafraze Vanessa Jeudi, nou dwe kite limyè a pale, paske se sèl men li ki ka jwe de nòt lavi pou nou, se sèl li ki ka louvri pòt ki fèmen sou nou…

Orso Antonio DORELUS